zaterdag 28 december 2013 /

Artikelen / Het Parool

Giftige Australische kwal in het IJ?

De Amsterdamse stadsecoloog Martin Melchers trof dit najaar een mysterieus kwalletje in één van zijn netten aan. Het beest, dat niet te determineren was, zou wel eens heel giftig kunnen zijn.

 

Als stadsecoloog Martin Melchers met onderzoek op het water bezig is, doet hij doorgaans van alles tegelijk. Hij is gids voor meevarende vis- en natuurliefhebbers, leegt zijn netten en houdt een administratie bij van wat hij zoal uit het water heeft gehaald.

 

Nietsvermoedend
Zo ook tijdens een tocht met een bezoeker aan boord in oktober: nietsvermoedend peuterde hij een paar steurgarnalen uit het net voor een onderzoeker in Leiden terwijl hij uitleg gaf over de ecologie van het IJ. Er glibberden ook een paar kwallen mee het groentepotje in. Melchers besteedde er geen aandacht aan. 's Zomers en in het najaar zit het IJ vol met Amerikaanse ribkwallen. Niets nieuws, leek het.

 

Maar drie uur later - Melchers zat nog steeds op het water - zwom een ander kwalletje in een hysterisch onderwaterballet tussen de stilliggende ribkwallen door. Melchers had geen idee wat voor kwal dit was. In elk geval had hij zo'n druktemaker nog niet in het IJ gezien.

 

Giftig
Met zijn vingers schoof hij het beest in een goede positie voor foto's en een filmpje met zijn mobieltje. Geen moment realiseerde hij zich dat het kwalletje, dat niet meer dan twee centimeter breed was, wel eens giftig kon zijn.

 

Na de opnamen besloot Melchers de kwal terug te gooien in het IJ. Na eerdere ervaringen met het meenemen van kwallen weet hij dat ze vrij snel versnotteren als ze niet in formaline worden bewaard.

 

Australische zeewesp

De foto's en het filmpje stuurde hij naar kwallenkenners, waarna hij enkele dagen later bericht kreeg. 'Of ik voorzichtig wilde doen; dat kwalletje van mij zou wel eens een Australische zeewesp kunnen zijn,' zegt Melchers. 'Ik kende de zeewesp niet. Blijkt die één van de drie giftigste soorten op aarde te zijn. En ik maar met mijn vingers door die pot roeren.'

 

De Australische zeewesp is een beruchte kwallensoort en geldt als één van de giftigste dieren op aarde. In het subtropische water voor de kust van Australië heeft het dier al tientallen doden op zijn geweten. Zijn tentakels bevatten een gif dat zowel op het zenuwstelsel als op het hart werkt. Bovendien is een steek van een zeewesp heel pijnlijk, doordat de giftige tentakels aan de huid blijven plakken.

 

Exoten
Hoewel het niet waarschijnlijk is - van de Australische zeewesp is niet bekend dat hij buiten zijn oorspronkelijk leefgebied kan gedijen - is het niet uitgesloten dat de Australische variant in het IJ is beland. Bijna alle nieuwe soorten die in Amsterdams water worden ontdekt - alleen in 2013 waren dat er al zeven - zijn exoten uit de hele wereld.

Ze liften mee met schepen die Amsterdam aandoen. Van kwallen is bekend dat ze als poliepen op de buitenkant van een schip kunnen zitten en hun eitjes pas later afscheiden. Zo is waarschijnlijk ook de Amerikaanse ribkwal in Amsterdam verzeild geraakt.

 

Om uitsluitsel te krijgen om wat voor kwal het gaat, zal Melchers een nieuw exemplaar moeten vangen. Aan de hand van de foto's en het filmpje konden kenners niet met zekerheid vaststellen om wat voor soort het ging. Of Amsterdam echt een giftige soort rijker is, zal dus nog even onduidelijk blijven.